گیربکس CVT019 تیگو ۵ چیست؟ راهنمای کامل ساختار، علائم و تعمیر

گیربکس CVT019 تیگو ۵ چیست؟ راهنمای کامل ساختار، علائم و تعمیر

QR019CHA با Bosch VT2 push-belt، نسل پرتیراژ گیربکس CVT بازار ایران

گیربکس CVT019 تیگو ۵ یک گیربکس Continuously Variable Transmission ۶ سرعته نیست بلکه یک گیربکس بدون دنده مشخص است که نسبت تبدیل را با تغییر قطر مؤثر دو پولی متغیر به‌صورت پیوسته تنظیم می‌کند. نام فنی این گیربکس QR019CHA است و مبتنی بر تکنولوژی Bosch VT2 push-belt ساخته شده. بر اساس تجربه گیربکس مال، حدود ۴۰ درصد خرابی‌های گیربکس Chery در ایران مربوط به همین نسل CVT-019 است.

وقتی یک مالک تیگو ۵ از خرابی گیربکس صحبت می‌کند، در ۸ مورد از ۱۰ مورد، منظور گیربکس CVT019 است. این گیربکس از سال ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۰ روی چری تیگو ۵ در ایران مونتاژ شده و یکی از پرتیراژترین گیربکس‌های CVT در بازار است. علاوه بر تیگو ۵، همین گیربکس روی آریزو ۵، X33، MVM 550، و نسل اولیه Tiggo 7 Pro نیز نصب شده است. نام رسمی فنی این گیربکس QR019CHA است و در منابع جهانی به همین نام شناخته می‌شود.

تکنولوژی محوری این گیربکس، تسمه فلزی push-belt VT2 ساخت Bosch است. بر اساس مرجع Bosch Mobility، VT2/VT3 push-belt شامل دو پولی فلزی با شیب ۱۱ درجه است که هر کدام به یک پیستون هیدرولیکی متصل می‌شوند. کنترل با فشار هیدرولیک از اویل پمپ گیربکس انجام می‌شود. در مرجع فنی J-STAGE، فاصله مرکز پولی ۱۵۵ میلی‌متر و عرض تسمه ۲۴ میلی‌متر مشخص شده. این یعنی گیربکس CVT019 یک طراحی مهندسی دقیق است که با کمی افت فشار، رفتار آن نامنظم می‌شود.

با گذشت زمان و رسیدن کارکرد به ۱۲۰ هزار کیلومتر، علائم خرابی به‌تدریج ظاهر می‌شوند. هدف این راهنما، کمک به مالک تیگو ۵ برای تشخیص قطعی و انتخاب اقتصادی‌ترین مسیر تعمیر است. در ادامه، ساختار، علائم، روش تشخیص و فرآیند تعمیر را به‌تفصیل بررسی می‌کنیم.

ساختار گیربکس CVT019 چری چگونه است؟

گیربکس CVT019 از پنج قسمت اصلی تشکیل شده: تورک کانورتر با کلاچ قفل، اویل پمپ روتاری اکسنتریک، دو پولی متغیر (ورودی و ثانویه) با تسمه فلزی push-belt VT2 بین آن‌ها، پک کلاچ E برای حالت Drive، و ساعت گیربکس (ولوبادی) با چهار شیربرقی PWM. واحد کنترل TCM همه این اجزا را با پالس PWM فرمان می‌دهد.

تورک کانورتر در ابتدای گیربکس، توان موتور را به ورودی گیربکس منتقل می‌کند و در دنده‌های بالا با کلاچ قفل، اتلاف هیدرولیکی را کاهش می‌دهد. سپس قدرت به پولی ورودی می‌رسد، که توسط تسمه فلزی push-belt به پولی ثانویه منتقل می‌شود. نسبت بین این دو پولی، نسبت تبدیل کلی است که از ۲.۴ (low gear معادل) تا ۰.۴ (overdrive معادل) تنظیم می‌شود.

اویل پمپ گیربکس، فشار خط روغن را در دامنه ۴ تا ۵.۵ bar تأمین می‌کند. این فشار سه کار همزمان انجام می‌دهد. اول، فشار محوری روی پولی ثانویه ایجاد می‌کند تا تسمه فلزی روی شیار قفل شود. دوم، فشار پایین‌تری برای تغییر نسبت دور (ratio control) فراهم می‌کند که موقعیت پولی ورودی را تغییر می‌دهد. سوم، روغن خنک‌کننده به سمت کلاچ تورک کانورتر می‌فرستد. اگر اویل پمپ خراب شود، هر سه عملکرد افت می‌کند.

ساعت گیربکس (ولوبادی) با شماره OEM `019CHA-1502700` (بر اساس مرجع ebay)، شامل چهار شیربرقی PWM است: یکی برای کنترل فشار خط، یکی برای قفل کلاچ تورک کانورتر، و دو شیربرقی برای کنترل نسبت پولی. TCM با ارسال پالس PWM با duty cycle متغیر، فعالیت هر شیربرقی را در لحظه کنترل می‌کند. این چهار شیربرقی روی صفحه آلومینیومی ولوبادی نصب می‌شوند و در صورت لزوم تعویض، ساعت گیربکس کامل عوض می‌شود.

علائم خرابی گیربکس CVT019 تیگو ۵ چیست؟

علائم خرابی گیربکس CVT019 شامل سه گروه است: علائم اویل پمپ (زوزه دور بالا، افت فشار خط، کد P0868)، علائم شیربرقی (تقه شدید تعویض دنده، چراغ check چشمک‌زن، کد P0743 یا P0746)، و علائم پولی یا تسمه (سُر خوردن مداوم در شتاب، صدای جیغ هنگام پدال گاز). تشخیص دقیق نیاز به اسکن DTC و خواندن live data دارد.

علائم اویل پمپ معمولاً اولین گروه هستند که ظاهر می‌شوند، چون پمپ پرکارترین قطعه گیربکس است. صدای زوزه فلزی در دور بالای ۲۵۰۰ rpm، تاخیر ۱ تا ۲ ثانیه‌ای در حرکت از حالت سکون، افت فشار خط در live data زیر ۳.۵ bar، و کد P0868 (Transmission Fluid Pressure Low) چهار علامت قطعی هستند. بر اساس مرجع yourmechanic، کد P0868 وقتی ثبت می‌شود که فشار خط ۱۵ psi (~۱ bar) یا بیشتر زیر مقدار desired باشد.

علائم شیربرقی معمولاً پس از اویل پمپ ظاهر می‌شوند، چون شیربرقی‌ها در روغن آلوده بازده خود را از دست می‌دهند. تقه شدید (harsh shift) هنگام تعویض دنده، چراغ check چشمک‌زن، تاخیر یا flare در شیفت (RPM بالا می‌رود قبل از engagement)، و کدهای P0743 (TCC) یا P0746 (Pressure control) سه علامت اصلی هستند. در این مرحله، تعویض ساعت گیربکس کامل CVT019 منطقی‌تر از تعویض یک شیربرقی است، چون احتمالاً سایر شیربرقی‌ها هم در آستانه خرابی هستند.

علائم پولی یا تسمه آخرین گروه هستند که در صورت تاخیر در تعمیر گروه‌های قبلی ظاهر می‌شوند. سُر خوردن مداوم تسمه روی پولی در شتاب‌گیری (RPM بالا می‌رود اما سرعت متناسب افزایش نمی‌یابد)، صدای جیغ ممتد هنگام پدال گاز، و علائم سُر خوردن حتی پس از تعویض پمپ نو، نشان‌دهنده فرسایش شیار پولی هستند. در این مرحله، تعمیر تک‌قطعه‌ای جواب نمی‌دهد و گیربکس کامل نیاز است.

چگونه گیربکس CVT019 تیگو ۵ را عیب‌یابی کنیم؟

عیب‌یابی گیربکس CVT019 با چهار مرحله انجام می‌شود: خواندن کدهای DTC با اسکنر Chery Diag یا Launch X431، چک live data برای پارامتر Line Pressure و RPM دو پولی، بررسی روغن تخلیه‌شده برای ذرات فلزی، و در نهایت تست stall (در صورت لزوم) برای ارزیابی قدرت کلاچ تورک کانورتر. این مراحل ترتیبی هستند.

مرحله اول، اسکن DTC با اسکنر مناسب چری است. اسکنر OBD معمولی (مثل ELM327) فقط کدهای general OBD-II را می‌خواند، اما کدهای اختصاصی CVT-019 نیاز به اسکنر Chery Diag یا Launch X431 با pack چری دارند. کدهای رایج شامل P0868 (Line Pressure Low)، P0741 (TCC Stuck Off)، P0746 (Pressure Control Solenoid Stuck)، P0750 (Shift Solenoid A) و P0700 (Transmission Control System MIL Request) هستند. ثبت همزمان چند کد، نشانه chain reaction خرابی است که در مقاله گیربکس کامل CVT019 به‌تفصیل توضیح داده شده.

مرحله دوم، چک live data است. اسکنر را به TCM وصل کنید و در حالت گرم (دمای روغن ۸۰°C)، در دور بی‌کاری پارامتر Line Pressure را ببینید. این عدد باید بین ۴.۵ تا ۵.۵ bar باشد. اگر زیر ۳.۵ bar افتاد یا در شتاب‌گیری به جای بالا رفتن، کاهش پیدا کرد، اویل پمپ مظنون اصلی است. بر اساس مرجع Sonnax، اگر فشار در دور بالا نرمال است ولی در دور بی‌کاری افت می‌کند، شیربرقی فشار خط ساعت گیربکس مظنون است.

مرحله سوم، بررسی روغن تخلیه‌شده است. روغن سالم CVT-019 رنگ صورتی روشن دارد. اگر رنگ تیره (قهوه‌ای) یا سیاه است، روغن بسیار قدیمی و آلوده است. اگر ذرات فلزی (پلیسه) در روغن دیده می‌شود، گیربکس داخلی به‌شدت فرسوده است و تعمیر تک‌قطعه‌ای پایدار نخواهد بود. در این حالت، بازسازی کامل با کیت اورهال CVT019 یا تعویض گیربکس کامل گزینه منطقی‌تر است.

مرحله چهارم، تست stall است که فقط در تعمیرگاه با ابزار خاص انجام می‌شود. این تست با نگه داشتن پدال ترمز و فشار پدال گاز در حالت D، حداکثر دور موتور را اندازه می‌گیرد. در گیربکس CVT-019 سالم، این عدد باید ۲۲۰۰ تا ۲۴۰۰ rpm باشد. اگر بیشتر است، کلاچ E سُر می‌کند. اگر کمتر است، موتور قدرت ندارد یا تورک کانورتر مشکل دارد.

تفاوت CVT-019 با CVT-020 در تیگو ۵ چیست؟

از سال ۱۳۹۶ به بعد، چری برخی از تیگو ۵های وارداتی را با گیربکس CVT-020 (نسل بعدی) عرضه کرد. این گیربکس از نظر ظاهر بسیار مشابه CVT-019 است اما در اندازه پولی، duty cycle شیربرقی و نرم‌افزار TCM متفاوت است. قطعات این دو گیربکس قابل تعویض نیستند و خرید قطعه اشتباه باعث ضرر مالی می‌شود.

روش تشخیص CVT-019 از CVT-020 با عکس‌برداری از شماره روی بدنه گیربکس انجام می‌شود. شماره ۹ رقمی در بالای کارتر چپ حک شده و با حرف ابتدایی متفاوت است: QR019CHA برای CVT-019 و QR020CHA برای CVT-020. علاوه بر این، در live data اسکنر، کد TCM (TCU ID) هم متفاوت است. در صورت شک، عکس از شماره را به پشتیبانی فنی ما ارسال کنید.

خطای رایج، خرید اویل پمپ CVT-019 برای گیربکس CVT-020 یا برعکس است. هندسه نشست گسکت در دو نسخه متفاوت است و پیچ‌ها هم‌محور نیستند. حتی اگر با زور پیچ‌ها بسته شود، نشت داخلی روغن قطعی است و فشار خط نوسان می‌گیرد. این هشدار مهم است چون مجموعه قطعات (پمپ، ساعت، تسمه) همگی برای نسل خاص گیربکس طراحی شده‌اند.

روش تعمیر گیربکس CVT019 تیگو ۵ چگونه است؟

تعمیر گیربکس CVT019 سه سطح دارد: تعویض روغن و بازرسی (هر ۶۰ هزار km)، تعویض تک‌قطعه‌ای (اویل پمپ یا شیربرقی، اگر کارکرد زیر ۲۰۰ هزار km است)، و بازسازی کامل با کیت اورهال یا تعویض گیربکس کامل (اگر چند قطعه آسیب دیده یا کارکرد بالای ۲۰۰ هزار km است). انتخاب درست بستگی به نتایج عیب‌یابی و بودجه دارد.

تعویض روغن و بازرسی، ساده‌ترین و در عین حال مهم‌ترین کار نگهداری است. هر ۶۰ هزار کیلومتر، روغن CVT تأییدشده (Total Fluide LDS یا روغن اصلی چری SCB-CVT) باید تعویض شود. حجم تخلیه و پر کردن حدود ۵ لیتر است. تأیید سطح روغن در دمای کاری ۸۰°C با دیپ‌استیک گیربکس انجام می‌شود. توجه: روغن Dexron III، Dexron VI یا روغن CVT خودروی دیگر (مثل Nissan NS-2) برای CVT-019 مجاز نیست. این یک خطای رایج است که در دسته اویل پمپ به‌تفصیل توضیح داده شده.

تعویض تک‌قطعه‌ای زمانی منطقی است که فقط یک قطعه خراب است و کارکرد گیربکس کمتر از ۲۰۰ هزار کیلومتر است. مثلاً اگر فقط اویل پمپ خراب است و سایر قطعات سالم هستند، تعویض پمپ کافی است. هزینه دستمزد تعویض پمپ شامل پایین آوردن گیربکس، تعویض پمپ نو، گسکت تازه، روغن جدید و reset adaptive learning است. این عملیات حدود ۹۰ دقیقه طول می‌کشد.

بازسازی کامل با کیت اورهال CVT019 شامل تعویض همه آب‌بندها، گسکت‌ها، فریکشن و steel plate است. این گزینه برای گیربکس‌های با کارکرد ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار کیلومتر مناسب است. اگر کارکرد بالاتر است یا چند قطعه (پمپ + ساعت + پولی) همزمان آسیب دیده، گیربکس کامل CVT019 بازسازی‌شده یا آکبند گزینه نهایی است.

داستان واقعی: تعمیر CVT019 تیگو ۵ مدل ۱۳۹۸

یک مالک تیگو ۵ مدل ۱۳۹۸ با کارکرد ۱۶۵ هزار کیلومتر، با شکایت از سُر خوردن گیربکس در سربالایی و چراغ check چشمک‌زن به تعمیرگاه همکار ما مراجعه کرد. تشخیص اولیه اسکنر، کد P0868 (Line Pressure Low) و P0746 (PCS Stuck) را نشان داد. live data فشار خط در دور بی‌کاری ۲.۸ bar بود، یعنی ۱.۷ bar زیر مقدار نرمال.

بازرسی روغن تخلیه‌شده ذرات فلزی متوسط نشان داد. تصمیم نهایی، تعویض اویل پمپ CVT-019 به‌همراه ساعت گیربکس و فیلتر روغن بود. کارکرد ۱۶۵ هزار km نشان می‌داد که فرسایش گسترده نیست و تعویض تک‌قطعه‌ای پاسخگو است. هزینه قطعات شامل پمپ china-generic، ساعت گیربکس، گسکت کارتر و ۵ لیتر روغن Total Fluide LDS بود.

نصب در ۹۰ دقیقه انجام شد. پس از مونتاژ، با Chery Diag، adaptive learning ریست شد و در یک تست رانندگی ۲۰ دقیقه‌ای، فشار خط در live data به ۴.۸ bar رسید و چراغ check خاموش شد. مالک پس از ۶ ماه با ۱۸ هزار کیلومتر کارکرد جدید گزارش داد که گیربکس کاملاً نرم کار می‌کند و هیچ کد DTC ثبت نشده. این داستان نشان می‌دهد که در گیربکس CVT-019، تشخیص قطعی و تعویض درست قطعه می‌تواند گیربکس را به وضعیت اولیه برگرداند، بدون نیاز به تعویض کامل.

سوالات متداول درباره گیربکس CVT019 تیگو ۵ چیست؟